امروزه بازیهای آنلاین یا گیمهای اینترنتی به یکی از بخشهای جداییناپذیر زندگی نوجوانان و جوانان تبدیل شدهاند. این بازیها بهگونهای بر زندگی این قشر تأثیر گذاشتهاند که گاهی رفتار و سبک زندگی آنان را به شکل ناخودآگاه تحت تأثیر قرار میدهند. در بسیاری از موارد، وابستگی بیش از حد به بازیهای آنلاین باعث کاهش توانایی افراد در انجام وظایف روزانه و مسئولیتهای شخصیشان میشود.
بازیهای آنلاین، بهویژه بازیهای گروهی و چندنفره، زمینه رقابتهای شدید را میان بازیکنان فراهم میکنند. هرچند رقابت میتواند جنبه مثبت داشته باشد، اما در بسیاری از موارد به رقابت ناسالم، تنش و رفتارهای سمی منجر میشود. براساس آمار منتشرشده از سوی سازمان سرگرمیهای نرمافزاری ایالات متحده آمریکا، نزدیک به ۲.۶ میلیارد نفر از جمعیت جهان بهطور مداوم به بازیهای آنلاین مشغول هستند.
همچنین پیشبینی میشود درآمد سالانه صنعت بازیهای ویدیویی طی سالهای آینده با رشد قابل توجهی همراه شده و به حدود ۱۸۰ میلیارد دلار در سراسر جهان برسد. این آمار نشان میدهد که صنعت گیم روزبهروز در حال گسترش است و تأثیر آن بر زندگی افراد نیز افزایش مییابد.
یکی دیگر از پیامدهای بازیهای آنلاین، کاهش ارتباطات واقعی و سالم اجتماعی است. ارتباطات ناسالم مجازی میتواند روابط خانوادگی و دوستانه را کمرنگتر سازد و افراد را بیش از پیش به دنیای مجازی وابسته کند.
علاوه بر این، بازیهای آنلاین میتوانند مشکلات رفتاری مختلفی از جمله پرخاشگری، آزار و اذیت، قهر، نارضایتی و کاهش اعتمادبهنفس را در میان بازیکنان به وجود آورند. برای مثال، عدم همکاری همتیمیها یا شکست در بازی ممکن است محیطی پرتنش ایجاد کرده و باعث بروز خشم و رفتارهای توهینآمیز شود. از آنجا که بسیاری از این بازیها ذاتاً رقابتی هستند، بازیکنان انگیزه بالایی برای پیروزی دارند و زمانی که نتیجه مطابق انتظارشان نباشد، احتمال بروز رفتارهای منفی افزایش مییابد.
شبکههای اجتماعی نیز در گسترش فرهنگ بازیهای آنلاین نقش مهمی دارند. پلتفرمهایی مانند یوتیوب و برخی تولیدکنندگان محتوا یا اینفلوئنسرها گاهی رفتارهایی را برای سرگرمی نمایش میدهند که ممکن است توسط مخاطبان، بهویژه نوجوانان، تقلید شود و این چرخه رفتارهای ناسالم را تقویت کند.
تأثیر بازیهای آنلاین تنها به رفتارهای اجتماعی محدود نمیشود، بلکه سلامت روان افراد را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. تحقیقات نشان داده است افرادی که زمان زیادی را صرف بازی میکنند، بیشتر در معرض استرس، اضطراب و اختلالات خواب قرار دارند. برخی گیمرها پس از ساعتهای طولانی بازی دچار خستگی ذهنی شده و به انزوا روی میآورند؛ موضوعی که میتواند مشکلات روانی را تشدید کند.
گزارشها نشان میدهد برخی بازیکنانی که شکستهای بیشتری را تجربه میکنند، احساس ناراحتی، ناامیدی و افسردگی بیشتری دارند و گاهی ارتباط خود را با دیگران محدود میکنند. همچنین افرادی که بیش از حد درگیر رقابتهای آنلاین هستند، معمولاً رضایت کمتری از عملکرد خود دارند.
با وجود تلاش شرکتهای بازیسازی برای نظارت بر رفتار کاربران، مسدود کردن افراد متخلف و ایجاد محیطی سالمتر، این مشکل همچنان ادامه دارد. گزارشهای سال ۲۰۲۱ نشان میدهد که بیش از ۸۰ درصد گیمرهای ۱۸ تا ۴۵ ساله و حدود ۶۰ درصد گیمرهای ۱۳ تا ۱۷ ساله در بازیهای آنلاین چندنفره با نوعی از آزار و اذیت مواجه شدهاند. گفته میشود این آمار در سالهای اخیر نیز افزایش یافته است.
با این حال، راهکارهایی برای کاهش این آسیبها وجود دارد. نخستین مسئولیت بر عهده والدین است. والدین باید با فرزندان خود رابطهای صمیمانه و دوستانه برقرار کنند؛ زیرا بدون اعتماد و دوستی، نظارت و کنترل نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. گفتگوهای سالم و مستمر میتواند به کاهش وابستگی فرزندان به بازیهای آنلاین کمک کند.
از سوی دیگر، داشتن مصروفیتهای مفید برای جوانان اهمیت زیادی دارد. بیکاری و نداشتن برنامه روزانه میتواند زمینه وابستگی بیشتر به بازیها را فراهم کند. تعیین زمان مشخص برای بازی و کاهش تدریجی آن، استفاده مفید از شبکههای اجتماعی، یادگیری مهارتهای جدید و دنبال کردن محتوای آموزشی از جمله راهکارهایی است که میتواند به مدیریت بهتر زمان کمک کند.
مطالعه نیز یکی از مؤثرترین راهحلها برای پر کردن اوقات فراغت و افزایش آگاهی است.
هرچند ایجاد عادت مطالعه برای بسیاری از جوانان دشوار به نظر میرسد، اما پس از شکلگیری این عادت، فرد بهسختی میتواند روزی را بدون مطالعه سپری کند.
در پایان میتوان گفت که وابستگی بیش از حد به بازیهای آنلاین یک چالش جدی برای نسل جوان محسوب میشود، اما این مشکل قابل حل است. با آگاهی، مدیریت زمان، تقویت روابط خانوادگی و استفاده درست از فرصتهای آموزشی، میتوان از آسیبهای آن کاست و جامعه را به سوی پیشرفت و استفاده سالم از زمان سوق داد.
ساجده صدیقی
