وقتی بازدید جای حقیقت را میگیرد؛ سقوط اخلاق در بازار داغ شبکههای اجتماعی افغانستان
در سالهای اخیر، شبکههای اجتماعی در افغانستان به یکی از پرنفوذترین ابزارهای ارتباطی تبدیل شدهاند؛ ابزارهایی که میتوانستند بستری برای آگاهیدهی، آموزش، رشد فرهنگی و بازتاب واقعیتهای جامعه باشند. اما در کنار این فرصت بزرگ، پدیدهای نگرانکننده نیز به سرعت گسترش یافته است: تولید محتوا صرفاً برای کسب درآمد و جلب مخاطب، بدون درنظر گرفتن مسئولیت اخلاقی و اجتماعی.
امروز یوتیوب، تیکتاک و دیگر شبکههای مجازی برای بسیاری از کاربران نه یک رسانه آگاهیدهنده، بلکه یک بازار رقابت برای دیدهشدن و پولسازی شدهاند. در این رقابت، آنچه بیشتر اهمیت پیدا میکند «تعداد بازدید» است، نه کیفیت محتوا؛ «جلب توجه» است، نه حقیقت. به همین دلیل، شماری از تولیدکنندگان محتوا تلاش میکنند با هر روشی مخاطب جذب کنند؛ حتی اگر این کار به قیمت شکستن مرزهای اخلاقی، تحقیر انسانها، ترویج ابتذال یا قربانیشدن اصول ژورنالیزم تمام شود.
در بسیاری از موارد، محتواهایی بیشترین بازدید را میگیرند که احساسات سطحی، جنجال، توهین، تمسخر یا سرگرمیهای لحظهای را هدف قرار میدهند. مخاطب خسته از فشارهای اقتصادی و اجتماعی، به دنبال چند دقیقه خنده و فرار از واقعیت میرود و همین نیاز، به تدریج بازار محتواهای کمارزش را داغتر میکند. نتیجه آن است که محتوای آموزشی، فرهنگی و تحلیلی کمتر دیده میشود، اما ویدیوهای جنجالی و سطحی در چند ساعت هزاران بازدید جمع میکنند.
این وضعیت تنها یک تغییر ساده در نوع سرگرمی نیست؛ بلکه نشانهای از یک بحران فرهنگی و رسانهای است. وقتی تولیدکننده محتوا برای درآمد حاضر میشود هر خط قرمز اخلاقی را زیر پا بگذارد، اعتماد عمومی به رسانه نیز آسیب میبیند. در چنین فضایی، مرز میان خبرنگار، سرگرمکننده و سودجو کمرنگ میشود و مخاطب نیز به تدریج قدرت تشخیص میان آگاهی و فریب را از دست میدهد.
شبکههای اجتماعی ذاتاً ابزار بدی نیستند. همین پلتفرمها میتوانند صدای مردم، ابزار آموزش و پلی برای رشد فکری جامعه باشند. اما استفاده نادرست از آنها، مخصوصاً زمانی که پول و بازدید به هدف اصلی تبدیل شود، میتواند جامعه را به سمت سطحینگری، بیاعتمادی و سقوط ارزشهای فرهنگی سوق دهد.
امروز افغانستان بیش از هر زمان دیگر به رسانههای مسئول، تولیدکنندگان آگاه و مخاطبان هوشیار نیاز دارد. اگر هدف از فعالیت رسانهای تنها درآمد باشد، حقیقت قربانی میشود؛ اما اگر آگاهی، اخلاق و مسئولیت اجتماعی در اولویت قرار گیرد، شبکههای اجتماعی میتوانند به ابزاری برای تغییر مثبت و ساختن آیندهای روشنتر تبدیل شوند.
صمیمفروغ فیضی
