تلفن همراه در سالهای اخیر به یکی از جداییناپذیرترین ابزارهای زندگی کودکان و نوجوانان تبدیل شده است. هرچند این فناوری دسترسی به آموزش، اطلاعات و ارتباطات را آسانتر ساخته، اما کارشناسان هشدار میدهند که استفاده بیرویه و بدون مدیریت از آن میتواند سلامت روان، کیفیت آموزش، روابط خانوادگی و رشد اجتماعی نسل جوان را با تهدیدهای جدی روبهرو کند.
قاهر کوهستانی، ۳۳ ساله، از ولایت کاپیسا و پدر سه فرزند، معتقد است خانواده نخستین مسئول مدیریت استفاده کودکان از تلفن همراه است.
«برای استفاده فرزندانم از تلفن همراه قوانین مشخصی تعیین کردهام و تلاش میکنم آنان تنها در زمانهای معین از موبایل استفاده کنند تا به درس، استراحت و فعالیتهای روزانهشان آسیبی وارد نشود. بزرگترین نگرانی من استفاده بیش از حد از تلفن همراه، دسترسی به محتوای نامناسب و تأثیر منفی آن بر آموزش، سلامت و روابط اجتماعی فرزندانم است. به باور من، تلفن همراه هم یک فرصت است و هم یک تهدید؛ اگر با آگاهی و نظارت خانواده استفاده شود، وسیلهای ارزشمند برای آموزش و یادگیری خواهد بود، اما استفاده بیرویه و بدون نظارت میتواند آسیبهای جدی به همراه داشته باشد.»
عزیز بارکزی، ۴۵ ساله، از ولایت کابل و پدر دو فرزند نیز بر نقش والدین در نظارت بر استفاده از فضای مجازی تأکید میکند. «والدین باید سواد رسانهای داشته باشند و از نظر تربیتی و اجتماعی بر نحوه استفاده فرزندانشان از تلفن همراه نظارت کنند. کودکان و نوجوانان نباید بیش از حد درگیر دنیای مجازی شوند، زیرا این موضوع میتواند بر ذهن، رفتار و آینده آنان تأثیر منفی بگذارد.»
در میان جوانان، دیدگاهها متفاوت است.
کرشنا امیری، ۲۲ ساله، از ولایت بلخ، میگوید روزانه حدود دو ساعت از تلفن همراه استفاده میکند و بیشتر از آن برای امور درسی بهره میبرد. «نوجوانان باید یاد بگیرند که تلفن همراه را مدیریت کنند، نه اینکه تلفن همراه زندگی آنان را مدیریت کند. از نگاه من، موبایل نقش مهمی در پیشرفت تحصیلیام داشته است.»
سلسله قریشی، ۲۳ ساله، از ولایت کندز، میگوید روزانه حدود ۱۴ تا ۱۵ ساعت از تلفن همراه استفاده میکند.
«بیشتر استفاده من به دلیل فعالیتهای کاری و درسی است؛ اما گاهی استفاده زیاد از شبکههای اجتماعی باعث اختلال در تمرکز و برنامههای روزانهام میشود.»
رحیمه نعیمی، استاد دانشگاه، میگوید استفاده بیرویه از تلفن همراه تأثیر مستقیم بر روند آموزش دارد. «استفاده بیش از حد از موبایل باعث کاهش تمرکز، افت کیفیت یادگیری، کاهش تعامل در صنف و وابستگی به فضای مجازی میشود؛ هرچند اگر بهصورت هدفمند و آموزشی استفاده شود، میتواند به یادگیری نیز کمک کند. خانواده و نهادهای آموزشی باید با آموزش سواد دیجیتال، تعیین قوانین روشن و نظارت درست، زمینه استفاده سالم و مسئولانه از فناوری را فراهم کنند.»
ددکتر شازیه احمدی، روانشناس، درباره پیامدهای روانی و جسمی استفاده بیش از حد از تلفن همراه هشدار میدهد.
«استفاده بیش از حد از تلفن همراه میتواند سبب افسردگی، کاهش اعتماد به نفس و وابستگی به فضای مجازی شود. کودکان و نوجوانان به دلیل مقایسه مداوم خود با دیگران، بیشتر به روابط عاطفی در فضای مجازی گرایش پیدا میکنند و از روابط واقعی فاصله میگیرند. همچنین نور صفحهنمایش ترشح هورمون ملاتونین را کاهش میدهد که این موضوع باعث اختلال در خواب، کاهش تمرکز و تضعیف عملکرد مغز میشود. خانوادهها باید برای استفاده از تلفن همراه زمان مشخصی تعیین کنند، خود الگوی مناسبی برای فرزندان باشند و اجازه ندهند فضای مجازی جای روابط عاطفی و خانوادگی را بگیرد.»
گسترش فناوری، فرصتهای فراوانی را برای آموزش و ارتباطات فراهم کرده است؛ اما آنچه آینده کودکان و نوجوانان را تضمین میکند، استفاده آگاهانه، مسئولانه و متعادل از این فناوری است؛ مسئولیتی که خانواده، مراکز آموزشی و خود کاربران، همگی در آن نقش دارند.
صبیحه عظیمی/سیتی نیوز
